LOKACIJA
Scena "Jovan Đorđević"
TRAJANJE
2sat(a) i 50minuta
Đuzepe Verdi (Giuseppe Verdi)
TRUBADUR (IL TROVATORE)
opera u četiri čina
TRUBADUR (IL TROVATORE)
opera u četiri čina
| Libreto - Salvatore Kamarano i Leone Emanuele Bardare, prema A. Garsiji Gutjeresu Dirigent ŽELJKA MILANOVIĆ Reditelj VOJA SOLDATOVIĆ Scenografska adaptacija DALIBOR TOBDŽIĆ Kostimograf JASNA PETROVIĆ-BADNJAREVIĆ Dirigent Hora VESNA KESIĆ-KRSMANOVIĆ Scenski pokret DRAGAN JERINKIĆ |
U L O G E Grof Luna Nikola Mijailović k.g. Leonora, dvorska dama Svitlana Dekar Acučena, stara Ciganka Marina Pavlović-Barać Manriko, trubadur Aleksandar Saša Petrović Ferando, zapovednik Luninih vojnika Goran Krneta Ines, Leonorina družbenica Laura Pavlović Ruiz, zapovednik Manrikovih vojnika Branislav Cvijić Stari Ciganin Željko R. Andrić Glasnik Branislav Cvijić HOR I ORKESTAR SNP-a |
S A D R Ž A J
Prva slika - U zamku grofa Lune, zapovednika kraljevske vojske, oficir Ferando priča okupljenim vojnicima kako je nestao grofov mlađi brat. Kao dečaka urekla ga je stara Ciganka koju je za kaznu stari grof osudio na lomaču. Iz osvete, Cigankina kći je ukrala grofovog sina, a dečje su telo našli na istoj lomači na kojoj je spaljena njena majka. Otac nikada nije poverovao u sinovljevu smrt te je stariji sin obećao grofu da će tragati za bratom. Pri kraju priče Ferando sa zabnjom spominje verovanje da duh spaljene Ciganke luta naokolo u ponoćne sate.
Druga slika - U vrtu zamka dvorska dama Leonora otkriva družbenici Ines zanos što ga oseća prema nepoznatom trubaduru. Stiže i grof Luna zaljubljen u Leonoru, odlučan da joj prizna osećanja, ali u tom času začuje se pesma trubadura, pa se grof Luna sakriva u mrak. Serenada trubadura dozvala je ponovo Leonoru. U mraku, zabunom, ona prilazi skrivenom Luni. U nastalom sukobu Luna otkriva suparnika, to je Manriko, neprijatelj aragonskog kralja i vođa pobunjenika, koji u grofov zamak dolazi po cenu vlastitog života. Njih dvojica ukrštaju mačeve.
Treća slika - U ciganskom logoru Manrikova majka Acučena seća se surove smrti svoje majke koja je završila na lomači. Zanesena otkriva Manriku kako je za osvetu ukrala grofovog mlađeg sina, no zabunom je bacila u vatru svoje vlastito dete. Manriko je zbunjen: ko je onda on, ako nije Acučenin sin? Ciganka mu gorko predbacuje što u dvoboju nije ubio Lunu, ali joj Manriko objašnjava da mu je neka viša sila zaustavila ruku. Acučena traži od njega da ubuduće ne štedi život grofa Lune i da izvrši osvetu. Glasnik mu donosi vest o odlasku Leonore u manastir, jer veruje da je Manriko stradao u borbi. Manriko žuri da je spasi.
P a u z a
Četvrta slika - Grof Luna s vojnicima čeka sakriven u manastiru u nameri da otme Leonoru. Pre nego što su to uspeli stiže i Manriko sa svojom četom i Leonora, srećna, odlazi sa njim.
Peta slika - U logoru pod tvrđavom Kastelor vojnice grofa Lune pripremaju se za juriš. Straža otkriva u blizini Ciganku Acučenu i dovodi je pred Lunu. Acučena traži sina, a kada u razgovoru dozna da je Luna brat dečaka što ga je u mladosti otela da bi osvetila majku, obuzima je panika. I Ferando je prepoznaje. U očaju, Acučena pominje Manrikovo ime i time odaje Luni da je uhvatio majku omrznutog protivnika i suparnika. Luna je osuđuje na lomaču.
Šesta slika - U zamku Kastelor Leonora i Manriko su pred venčanjem, no stiže vest da je Acučena zarobljena i da je vode na lomaču. Manriko poziva svoje vojnike i kreće da oslobodi majku.
P a u z a
Sedma slika - Manriko je izgubio bitku, uhvaćen je i zatočen u tamnici. Leonora odlučuje da ga spase po cenu vlastitog života. Sa sobom nosi sakriveni otrov, koji će joj pomoći u odsudnom času. Stiže Luna i Leonora nudi sebe u zamenu za Manrikov život. Luna pristaje i odmah izdaje nalog za oslobađenje Manrika. Za to vreme Leonora ispija otrov.
Osma slika - U mračnoj tamnici Acučena i Manriko očekuju smrt. Dolazi Leonora noseći Manriku vest o pomilovanju. Saznavši da ona ne može poći s njim, Manriko je optužuje za izdaju. Tek kada ona klone, on saznaje strašnu istinu. Ona umire a Manrika vode na gubilište. U tom trenutku budi se Acučena i panično traži Manrika. Luna joj pokazuje gubilište. Ona otkriva Luni da je ubio rođenog brata, a zatim kolone kriknuvši: “Sad si osvećena, majko!”
O O P E R I
U traganju za novim libretom, po završetku Rigoleta (1851), Verdi se ponovo prihvatio literature. Ovaj put pažnju mu je privukla drama Trubadur (El trovador), tada mladog španskog autora Antonia Garsije Gutjeresa (Antonia Garcie Guttiereza), poznatog predstavnika španskog romantizma. Privukao ga je lik Ciganke Acučene, žene s neobičnim i “jedinstvenim” karakterom, kako je Verdi govorio. Libretista Salvatore Kamarano (Salvatore Cammarano), s kojim je majstor već sarađivao, dobio je novi zadatak. Na žalost nije uspeo završiti Trubadura, umro je 1852. godine, a zadatak je preuzeo njegov mlađi kolega Emanuel Bardare (Emanuele Bardare). Tehnički deo partiture završio je Vedi za samo četiri nedelje.
Premijera opere Trubadur 19. januara 1853. bila je izvedena zaista pod dramatičnim okolnostima. Rimska publika stajala je u blatu i vodi do gležnja pred blagajnom Apolo teatra, jer se Tibar tih dana izlio preko svojih obala i poplavio rimske ulice. Uspeh premijere bio je pravi trijumf, od tog trenutka opera je započela svoj put po svetu koji i danas traje.
Muzika u Trubaduru je spontana, izvire iz srca i pleni svojom snagom i neposrednošću u arijama, ansamblima, duetima. Ceo materijal podelio je na četiri čina i svakome dao dramaturški vrlo jasan naslov: duel, manastir, Ciganka i otmica. On je razbio shematizaciju italijanske operske libretistike. Duboko je zahvatio u dramu i muzički karakter likova gledajući u svojim operskim junacima najpre ljude, čoveka sa svim njegovim dobrim i lošim osobinama. U jednoj takvoj romantičarskoj naivnoj fabuli srećemo nekoliko tema. Glavna tema iz koje rezultira i sama ideja opere je osveta Ciganke. Kontrastna tema, ako je tako možemo nazvati, je osveta grofa Lune. Najsnažnija dramatička snaga leži u Acučeni čiji nagon i strast stavljaju radnju u pokret. “Moraju se obe velike strasti te žene, Acučene, ostaviti da traju do kraja, ljubav prema Manriku i divlja žeđ za osvetu majke”. Druga tema je tema ljubavi. Ljubav Manrika i Leonore s jedne strane, a druga, ljubav Lune prema Leonori. Treća tema je politička borba između dvaju knezova u čijim se taborima nalaze i dva suparnika, Manriko i Luna. Tragična sudbina Manrika, Leonore, Acučene i Lune može se shvatiti jedino u romantičarskom konceptu opere - o ideji fatalnosti, a to je: prokletstvo i kazna sudbine se ne može izbeći.
U svojoj osnovnoj karakteristici to je prava italijanska opera, ili bolje reći prava drama, gde i belkanto i drama čine celinu. Može se slobodno reći da se u operi Trubadur izražavaju spontano i iskreno karakteristike njegovog genija i njegove umetnosti.
M. SABLjIĆ
O A U T O R U
ĐUZEPE VERDI (Le Ronkole 10 X 1813 – Milano 27. I 1901).
Spada među najznačajnije kompozitore italijanske opere ne samo u XIX veku nego i u čitavom njenom razdoblju.
Njegovo stvaranje proteže se na raspon od preko pola stoleća. Čitavog svog dugog života Verdi se bavio gotovo isključivo komponovanjem opera. Napisao ih je mnogo više nego što se obično misli – čak 26, od kojih pojedine imaju po dve verzije.
Prva Verdijeva opera OBERTO, izvedena je u Milanu 1839. godine, a za njom dalje slede: JEDAN DAN KRALjEVANjA (Lažni Stanislav), 1840; NABUKO, (1842), LOMBARDIJCI, 1843. (prer. 1847); ERNANI (po V. Igou), 1844; DVA FOSKARA (po Bajronu), 1844; JOVANKA ORLEANKA, 1845; ALSIRA (po Volteru), 1845; ATILA, 1846; MAGBET (po Šekspiru), 1847. (prer. 1865); RAZBOJNICI (po Šileru), 1847; GUSAR, 1848; BITKA KOD LENjANA, 1849; LUJZA MILER (po Šileru), 1849; STIFELIO, 1850. (prer. 1857); RIGOLETO (po V. Igou), 1851; TRUBADUR, 1853; TRAVIJATA (po A. Dimi ml.), 1853; SICILIJANSKE VEČERI, 1855. (prer. 1856); SIMON BOKANEGRA, 1857. (prer. 1881); BAL POD MASKAMA, 1859; MOĆ SUDBINE, 1862. (prer. 1869); DON KARLOS, 1867; AIDA, 1871; OTELO (po Šekspiru), 1887. i FALSTAF (po Šekspiru) 1893.
Već prve Verdijeve opere poseduju izuzetne muzičke kvalitete. Oslobodivši se uticaja Rosinija i Donicetija, Verdi postepeno pronalazi vlastiti umetnički izraz. Težište njegovih opera je na vokalnom delu partiture, a glavno mu je izražajno sredstvo arija. Ali Verdi otkriva i u horu vrlo važan konstruktivni element koji će, naročito u Nabuku, postati jedan od glavnih faktora radnje – simbol hrabrosti i snage širokih narodnih masa.
U to vreme V. je napisao, jednu za drugom, tri svoje slavne opere, blistavo sazvežđe od tri sjajne zvezde: Rigoleto, Trubadur i Travijata, popularne i juče i danas, stalno na repertoaru operskih scena širom sveta.
Iako su konstrukcijom vrlo bliska tradicionalnom tipu velike romantične opere, ta dela donose novosti koje su povredile iskvareni ukus razmažene italijnske pozorišne publike. Oživljavajući na sceni dvorsku ludu (Rigoleto), Cigane (Trubadur) ili ženu iz polusveta (Travijata), on će majstorski prodreti u psihu tih ljudi i postići vrhunac dramske napetosti upravo u njihovom sukobu s izopačenošću i licemerjem tadašnjih društvenih prilika. Ta težnja za realizmom i preciznom karakterizacijom likova povlači za sobom i nov odnos prema libretu, koji za Verdija nije nužno zlo pri komponovanju opere, nego pravi izvor inspiracije. Iz njegovih pisama libretistima F. M. Piaveu i A. Boitu lako je zaključiti da je sam pravio skice s detaljnim opisima prizora, karaktera i ponašanja likova, pa se uloga libretiste često ograničavala samo na prenošenje Verdijevog plana iz proze u stihove. Nužna posledica Verdijeve operske koncepcije jest i novi tretman glasova, ali je prenagljena tvrdnja da on u svojoj romantičnoj trilogiji – kako neki zajednički imenom zovu te tri opere – potpuno prekida s tradicijom belkanta. Verdi ostaje uvek i pre svega melodičar, ali mu pevanje nije cilj nego sredstvo za intenzivnije oživljavanje dramske radnje.
Njegove opere, koje i danas stoje kao osnova svetskog operskog repertoara, besmrtni su spomenik italijanskoj operskoj umetnosti i trajno svedočanstvo o neprolaznoj lepoti Verdijeve muzike.
Verdijeve opere izvođene na sceni Srpskog narodnog pozorišta: Trubadur, Travijata, Rigoleto, Aida, Bal pod maskama, Otelo, Don Karlos, Nabuko, Simon Bokanegra, Moć sudbine, Magbet. Opera Trubadur je prva Verdijeva opera izvedena 17. februara 1921. godine, a opera Travijata je najčešće izvođena opera na sceni SNP.
O D I R I G E N T U
ŽELjKA MILANOVIĆ
Rođena 1965. u Beogradu. Diplomirala na Fakultetu muzičke umetnosti u Beogradu, kod profesora Stanka Šepića 1988. godine; na istom fakultetu je i magistrirala 2000. godine.
Nosilac je nekoliko saveznih nagrada stečenih tokom studija: Sarajevo, 1983, Zagreb, 1986 – nagrada na HH takmičenju muzičkih umetnika Jugoslavije, kao i nagrade Univerziteta umetnosti u Beogradu. Nastupala je s orkestrom Beogradske filharmonije, Simfonijskim orkestrom Radio-televizije Srbije i Orkestrom Akademije umetnosti iz Novog Sada. Tokom studija angažovana u KUD “Abrašević” i horu Beogradski madrigalisti. U Operi Narodnog pozorišta u Beogradu deluje od 1988, a kao dirigent od 1991. Od januara 1995. godine je stalni dirigent Opere Srpskog narodnog pozorišta gde na repertoaru ima opere i operete: Trubadur, Nabuko, Kavalerija rustikana, Faust, Majska noć, Karmen, Madam Baterflaj, Služavka gospodarica, Mocart i Salijeri, Suton, Kod Feme na balu, Ero s onoga svijeta, Slepi miš, Vaskrsenje, Toska, Katarina Izmajlova, Boemi i balete Romeo i Julija i Labudovo Jezero.
Nagrade: Godišnja nagrada SNP za dirigovanje operete Slepi miš 2004. i za dirigovanje praizvedbe opere Vaskrsenje Franka Alfana 2005, pohvala za dirigovanje baleta Romeo i Julija 2008.
S Operom Srpskog narodnog pozorišta nastupala je na BEMUS-u 1995, u Centru “Sava” 2003. i 2004. godine, a u junu 2006. na Internacionalonom operskom festivalu u Miškolcu (Mađarska) s operom Vaskrsenje. Član je Udruženja muzičkih umetnika Srbije.
O R E D I T E Lj U
VOJA SOLDATOVIĆ
Rođen je u Novom Sadu, gde se i školovao. Posle mature, 1964. godine, upisuje studije režije na ljubljanskoj Akademiji za pozorište, radio, film i televiziju u klasi prof. Slavka Jana. Već 1967. debituje kao reditelj u Ljubljani režijom Goldonijeve komedije Sluga dvaju gospodara, a iste godine potpisuje i svoj prvi angažman u SNP-u gde režira i diplomsku predstavu. U SNP-u je ostao četiri sezone.
Godine 1971. prelazi u Maribor u Slovensko narodno gledališče u kome ostaje dvadeset sezona, da bi se 1. januara 1991. vratio u Novi Sad, kao upravnik Pozorišta mladih. To pozorište u kome je, naravno, i režirao, pod njegovim umetničkim vođstvom doživljava svojevrsnu renesansu. Od 1. septembra 1999. ponovo je u Srpskom narodnom pozorištu kao stalni reditelj Opere. U svom izuzetno bogatom umetničkom bilansu za 40 godina rediteljskog rada Soldatović je režirao preko 180 predstava širom bivše Jugoslavije, ali i u inostranstvu, a ima i preko 200 televizijskih režija za TV Ljubljanu, TV Maribor i TV Novi Sad.
Režirao je u svim slovenačkim pozorištima, ali i u mnogim pozorištima bivše Jugoslavije, kao i u Rumunskom nacionalnom teatru u Temišvaru.
Njegove predstave su igrane na gostovanjima u Italiji, Austriji, Češkoj, Mađarskoj, Rumuniji i Francuskoj.
Dobio je više priznanja za svoj rediteljski rad među kojima je Borštnikova nagrada u Mariboru 1971, dva Zlatna smijeha u Zagrebu 1988, Oktobarska nagrada Novog Sada 1993, Nagrada za režiju na Susretu vojvođanskih pozorišta 1997, Zlatna medalja “Jovan Đorđević” 2000, Iskra kulture 2002. i mnoga druga priznanja.
Voja Soldatović je imao brojne nastupe i kao glumac u pozorištu, na televiziji i na filmu, a posebno su zapaženi njegovi nastupi u Mariborskoj operi (sedam uloga). U našoj operi nastupao u muzičkom spektaklu Kod Feme na balu i u opereti Vojvoda od Rajhštata.
U Operi Srpskog narodnog pozorišta debitovao je režijom komične opere Viva la mama G. Donicetija, koja je proglašena predstavom sezone 1991/1992., a maja 2003. gostovala na Muzičkom festivalu u Temišvaru (Rumunija).
Godine 1992. režira mjuzikl Violinista na krovu, koji postaje kultna predstava SNP-a, proglašena je predstavom sezone 1992/1993., dok je Soldatović dobio godišnju nagradu SNP-a za režiju. Predstava je s velikim uspehom je gostovala na Muzičkom festivalu u Temišvaru 1995. Godine 1999. je režirao operu Aleko S. Rahmanjinova, koja je proglašena predstavom sezone 1999/2000. i nagrađena Medaljom Puškina a 2003. Verdijevu operu Rigoleto, s kojom je Opera SNP-a doživela ovacije na dvema predstavama u Kanu (Francuska) 2006. godine.
Pored navedenih, Soldatović je režirao Štrausovu operetu Baron ciganin, mjuzikl Čovek od La Manče, Donicetijev Ljubavni napitak, dečje opere Zorana Jovanovića Ježeva kućica i Medvedova ženidba, dokje režijski obnovio Verdijevu Travijatu, s ekipom najmlađih pevača.
Za Novosadski letnji festival režirao je Mocartovu Naivnu varku. Predavao je glumu mladim operskim pevačima i vodio Operski studio na Akademiji umetnosti u Novom Sadu, kao i na Filološko-umetničkom fakultetu u Kragujevcu.
Rođen je u Novom Sadu, gde se i školovao. Posle mature, 1964. godine, upisuje studije režije na ljubljanskoj Akademiji za pozorište, radio, film i televiziju u klasi prof. Slavka Jana. Već 1967. debituje kao reditelj u Ljubljani režijom Goldonijeve komedije Sluga dvaju gospodara, a iste godine potpisuje i svoj prvi angažman u SNP-u gde režira i diplomsku predstavu. U SNP-u je ostao četiri sezone.
Godine 1971. prelazi u Maribor u Slovensko narodno gledališče u kome ostaje dvadeset sezona, da bi se 1. januara 1991. vratio u Novi Sad, kao upravnik Pozorišta mladih. To pozorište u kome je, naravno, i režirao, pod njegovim umetničkim vođstvom doživljava svojevrsnu renesansu. Od 1. septembra 1999. ponovo je u Srpskom narodnom pozorištu kao stalni reditelj Opere. U svom izuzetno bogatom umetničkom bilansu za 40 godina rediteljskog rada Soldatović je režirao preko 180 predstava širom bivše Jugoslavije, ali i u inostranstvu, a ima i preko 200 televizijskih režija za TV Ljubljanu, TV Maribor i TV Novi Sad.
Režirao je u svim slovenačkim pozorištima, ali i u mnogim pozorištima bivše Jugoslavije, kao i u Rumunskom nacionalnom teatru u Temišvaru.
Njegove predstave su igrane na gostovanjima u Italiji, Austriji, Češkoj, Mađarskoj, Rumuniji i Francuskoj.
Dobio je više priznanja za svoj rediteljski rad među kojima je Borštnikova nagrada u Mariboru 1971, dva Zlatna smijeha u Zagrebu 1988, Oktobarska nagrada Novog Sada 1993, Nagrada za režiju na Susretu vojvođanskih pozorišta 1997, Zlatna medalja “Jovan Đorđević” 2000, Iskra kulture 2002. i mnoga druga priznanja.
Voja Soldatović je imao brojne nastupe i kao glumac u pozorištu, na televiziji i na filmu, a posebno su zapaženi njegovi nastupi u Mariborskoj operi (sedam uloga). U našoj operi nastupao u muzičkom spektaklu Kod Feme na balu i u opereti Vojvoda od Rajhštata.
U Operi Srpskog narodnog pozorišta debitovao je režijom komične opere Viva la mama G. Donicetija, koja je proglašena predstavom sezone 1991/1992., a maja 2003. gostovala na Muzičkom festivalu u Temišvaru (Rumunija).
Godine 1992. režira mjuzikl Violinista na krovu, koji postaje kultna predstava SNP-a, proglašena je predstavom sezone 1992/1993., dok je Soldatović dobio godišnju nagradu SNP-a za režiju. Predstava je s velikim uspehom je gostovala na Muzičkom festivalu u Temišvaru 1995. Godine 1999. je režirao operu Aleko S. Rahmanjinova, koja je proglašena predstavom sezone 1999/2000. i nagrađena Medaljom Puškina a 2003. Verdijevu operu Rigoleto, s kojom je Opera SNP-a doživela ovacije na dvema predstavama u Kanu (Francuska) 2006. godine.
Pored navedenih, Soldatović je režirao Štrausovu operetu Baron ciganin, mjuzikl Čovek od La Manče, Donicetijev Ljubavni napitak, dečje opere Zorana Jovanovića Ježeva kućica i Medvedova ženidba, dokje režijski obnovio Verdijevu Travijatu, s ekipom najmlađih pevača.
Za Novosadski letnji festival režirao je Mocartovu Naivnu varku. Predavao je glumu mladim operskim pevačima i vodio Operski studio na Akademiji umetnosti u Novom Sadu, kao i na Filološko-umetničkom fakultetu u Kragujevcu.
