Objavljeno:
1507
pregleda

Balet „Madam Baterflaj“ Petera Brojera premijerno izveden na sceni SNP-a

Foto: Srđan Doroški

Za prof. Petera Brojera, nemačko-austrijskog koreografa i svetski poznatog baletskog igrača druge polovine dvadesetog veka, ali i ništa manje poznatog baletskog koreografa, počev od osamdesetih godina do pa danas, moglo bi se reći da je nesvakidašnja umetnička persona. Na premijernoj večeri 14, a zatim i 18. maja 2021, u Novom Sadu, pred početak izvođenja baleta Madam Baterflaj, predstave rađene u koprodukciji Baleta SNP-a sa austrijskom plesnom kompanijom „Evropa balet“ iz Sankt Peltena, koju je Brojer postavio za novosadski ansambl i soliste, obratio se novosadskoj publici neposredno i neformalno, objasnivši svoje stvaralačke ideje kojima se rukovodio stvarajući svoj 56. celovečernji balet. Naglasio je da to čini svaki put pred premijerno izvođenje svojih dela, što je u svetu baletske (pozorišne) umetnosti neobična umetnička praksa.
Prof. Brojer  je u svom libretu za balet Madam Baterflaj sledio osnovni siže svetski poznate i popularne opere Đakoma Pučinija Madam Baterflaj. Međutim, njega su vodile i druge kreativne pobude i ideje kojima je želeo da preispita i istakne širok dijapazon ljudskih emocija i ljudskih karaktera, filozofski promišljajući život i smrt, o čemu eksplicitno govori, iznad orkestarskog proscenijuma razapeto belo platno, na kojem je ispisana sentenca: „Čekajući sreću isto je kao i čekajući smrt“. I to je početak jedne kompleksno kreirane baletske predstave u dva čina u kojoj je priča o nesrećnoj ljubavi japanske gejše Ćo-Ćo-san sa američkim poručnikom Pinkertonom, uokvirena starom japanskom bajkom o Princezi Meseca. Ona sa svojom svitom, dolazi među ljude transformišući se u Ćo-Ćo-san, s namerom da upozna ljudsku prirodu i ljudske emocije. Vođen tom idejom, Peter Brojer je režirao predstavu uvođenjem prologa i epiloga. U njima je koreografski postavio apstraktne plesne scene savremenog pokreta, lišene emocija koje simbolišu Princezino putovanje na Zemlju, kao i njen povratak na Mesec. Znalački je koristio neutralnu gamu Mesečevog sivila, kako na trikoima igrača, tako i na scenskom fonu, na kojem se u vidu animacije pomaljaju izdanci drveta života. Ono se u svom rastu, na muzičke udare tradicionalnog japanskog kodo bubnja, razgranavalo, sugerišući posmatraču protok vremena, ali i Princezinu žudnju za životom, da bi nakon njenog razočaranja u ljudski život i povratka na Mesec, usahnulo. Na planu koreografije, u ovim scenama, Brojer je u grupnim plesovima razvijao i varirao ritualne, ritmične pokrete tela u kombinacijama koje se izvode na špic patikama, počev od dubokih čučnjeva (grand plié), zatim dinamičnih grupnih skokova (grand jeté), kao i veoma karakterističnog treperenja ukrštenih šaka na grudima, koje simbolišu suptilnost unutrašnjih emocija. Taj prepoznatljivi titraj mogli smo videti i u pojedinim plesnim scenama solista u oba čina ovog baleta, koji na umetničkom planu naginje simbolističkoj estetici, baveći se egzotičnom, tradicionalnom kulturom Japana i moralnim vrednostima na kojima ona počiva.
U širokom rasponu emocija, u sadejstvu muzike s plesnim pokretima imanentnim likovima ubedljivih karaktera i sudbina, uz dobro izrežiranu, suptilnu upotrebu svetlosnih efekata, Peter Brojer je kao kompletan autor predstave u svojstvu koreografa, reditelja, pisca libreta, izbora muzike, idejnih rešenja za scenografiju i kostim, na eksplicitan način, uspeo da prikaže polarizovanost dveju civilizacija, Istoka i Zapada, ističući duhovnost, tradiciju i moral Japana, naspram novodobnog američkog društva (SAD), utemeljenog na materijalističkim vrednostima i potrošačkom mentalitetu. Tako postavljen celovečernji balet ponudio je gledaocima neobičnu sintezu žanrovski raznorodne muzike, koja je bila polazište i inspiracija različitim stilovima plesnih formi u njegovoj koreografiji.
U prvom činu to je muzika za velike orkestre japanskih kompozitora, s tradicionalnim, nacionalnim žičanim i udaračkim instrumentima, zatim filmska muzika, ali i jedan od najlepših delova Pučinijeve operske partiture, ljubavni duet Ćo-Ćo-san s Pinkertonom, koji je dobio svoj pandan u ljubavnom pa-de-deu (Pas de deux) vanredne lepote. U drugom činu, koji prati život Pinkertona u Americi, prof. Brojer pravi snažan vizuelni, ali i muzički kontrast slici tradicionalnog Japana, naglašavajući posve različitu kulturu življenja, duh novog doba ispunjen dinamikom, životnim žarom, kolektivnim zabavama… Na muzičkom planu opredelio se za kompozicije „On the Town“ (U gradu) Leonarda Bernštajna, filmsku i džez muziku, koreografišući za ansambl i soliste veoma upečatljive igračke scene u stilu savremenog plesa, džez baleta i Brodvejskih mjuzikala.
Izuzetno estetizovan u svojoj celovitosti, balet Madam Baterflaj zadovoljava sva čula gledalaca. Kako na muzičko-koreografskom planu, tako i na planu dobro osmišljenih kostima i vizuelno-simboličnih scenskih rešenja, sa 150 nijansi svetlosnih štimunga. Posebnost predstavljaju umetnički radovi, originalno oslikanih akvarela i crteža ambijenata japanske arhitekture i prirode, slovenačkog umetnika Sebastijana Šeremeta, projektovani na scenske panoe. Dok atmosferu životnih damara Amerike, sugestivno dočaravaju video i animirane projekcije fotografija Njujorka s Menhetnom i pabovima, austrijskog dizajnera Markusa Geslera. Sve to je u funkciji povezivanja mesta radnje i protoka vremena u predstavi, u kojoj se prepliću lirska osećanja sa ekspresijom dramskih dešavanja unutar samih likova.
Brojer znalački razvija životnu priču Ćo-Ćo-san, koju podiže na pijedestal heroine, s namerom da prikaže snažnu i odlučnu mladu ženu, visokih moralnih kvaliteta, koja je iznad ukorenjenog stereotipa o tradicionalnoj japanskoj ženi, podređenog položaja, u svakom smislu. Sloboda izbora na ljubav, život i smrt njen je put i to se može prepoznati u baletu. Uloga Madam Baterflaj kakvom ju je zamislio Brojer, iziskuje duboko poniranje u unutrašnji svet japanske žene, pre svega na psihološkom, a zatim i kulturološkom planu. Stoga je primabalerini Ani Đurić, čija je plesna biografija u uzlaznoj liniji, ulaženje u ovaj lik predstavljalo poseban stvaralački izazov. Uostalom, kao i koreografija apstraktnog sadržaja u scenama s Princezom Meseca, u kojoj je trebalo pronaći ključ moderne plesne estetike. Pokazalo se na premijeri da je, uprkos nesumnjivim igračkim kvalitetima, njena interpretacija ova dva lika još uvek u fazi traganja i sazrevanja. Nedostajalo joj je spontanosti i dramske ubedljivosti. Sve je bilo tu: emocije ljubavi i strasti, buntovnost i energičnost. Pa ipak, njena Madam Baterflaj je u pojedinim scenama ostala umetnički nedorečena, mada u plesno-tehničkom izrazu u okvirima dobro izvedene uloge. Osim ove manjkavosti, koju će, verujemo, u narednim izvođenima Ana prevazići, publika je uživala u njenoj skladnoj igračkoj figuri i plesnim scenama, u kojima su do izražaja dolazile njena gracilnost, estetska harmonizovanost pokreta i usklađenost u partnerskim nastupima sa Samjuelom Bišopom (Pinkerton) i Andrejem Kolčerijuom (Otac).
Samjuel Bišop, solista Baleta, kojem je bila dodeljena uloga poručnika američke mornarice Pinkertona, maksimalno je iskoristio svoj igrački potencijal modernog senzibiliteta s dobrim predispozicijama za neoklasiku. Njegova projekcija ovog lika zadržala se na spoljašnjem izgledu mladog, dinamičnog i površnog čoveka, čiji su postupci nepromišljeni i koji uživa u životu trenutno, ne razmišljajući o posledicama. U duetnim nastupima sa Anom Đurić, on je veoma osećajno i sugestivno odigrao ljubavni pa-de-de u prvom činu. U solo nastupima, kao i u plesnim scenama s Katarinom Kljajić (Kejt), koje obiluju atmosferom zavođenja, doprineo je opštoj slici američkog stila života.
Drugi plesni par, koji je nosio predstavu, bio je Ničika Šibata i Florijan Kador oboje solisti „Evropa baleta“ iz Sankt Peltena. Ničiki Šibati je neoklasični plesni stil veoma blizak. Odličnih plesnih performansi, snažne muskulature, preciznih pokreta i lakih skokova, ova mlada balerina plenila je u liku Princeze Meseca energijom i savremenim plesnim izrazom. Takođe joj je izuzetno odgovarala i uloga Madam Baterflaj. U zahtevnim kombinacijama Brojerove koreografije, u kojoj emocije igraju ključnu ulogu, uspela je da izrazi sve nijanse unutrašnjih previranja ovog lika, kojem je udahnula život. Svakim pokretom, govorom tela, plastikom, glumom, povezanošću igračkih elemenata u jedinstvenu sliku japanske žene, ona je karakterno razvijala ulogu satkanu od tananih osećanja ljubavi, čežnje, radosti i nadanja, preko unutrašnjih previranja, bunta i otpora, do duhovne smirenosti i moralne snage koja joj je omogućila da odbrani svoju čast (potresna scena ritualnog samoubistva – sepuku). U partnerstvu s Florijanom Kadorom, bila je izuzetno usaglašena. Njihov ljubavni duet u prvom činu zaslužuje sve pohvale.
Florijan Kador u liku Pinkertona studiozno je razradio svoju ulogu. Ovaj igrač neoklasičnog, dramsko-lirskog stila, lakih skokova, slivenih pokreta, izražajne plastike, kretao se lako i spontano po sceni, sa njemu svojstveno plesnom harizmom. Njegova interpretacija, dramski uronjena u suštinu karaktera lika, nosila je čitavu lepezu raspoloženja i emocija, koje je izrazio u gradaciji od lirike do snažne ekspresije, izgradivši sliku prototipa američkog muškarca. U sceni očaja, nakon spoznaje o samoubistvu Ćo-Ćo-san, dao je svoj plesni i glumački maksimum, odigravši duboko unesrećenog čoveka. Kador je takođe, posebnim šarmom plenio u scenama zavođenja i koketiranja s Majarom Visozo (uloga Kejt) u kojoj je do izražaja došao njegov osećaj za džez balet i savremeni ples.
Upečatljivom imaginacijom, kao i svojom originalnom plesnom leksikom, Peter Brojer je dramski veoma precizno definisao i ostale likove u predstavi, koji su u interakciji s Ćo-Ćo-san i Pinkertonom. Tako je u ulozi Oca Ćo-Ćo-san, prvak novosadskog baleta Andrej Kolčeriju, potvrdio pravilo da „nema malih i velikih uloga, ima samo velikih i malih umetnika“. On je studiozno, do detalja, dramski uobličio svoju ulogu, povezavši zadate plesne elemente sa scenskim pokretom i emocijama imanentnim gordosti samuraja koji sledi tradicionalni moralni kodeks, da je čast vrednija od samog života (veoma sugestivan čin izvršenja sepuku). Kao reprezente tradicionalnog japanskog društva i kulture, Brojer je u ovom baletu izvanredno karakterno profilisao i likove provodadžije Goroa i bogatog Japanca-prosca Jamadorija. Svojom interpretacijom, u dve premijerne večeri, s različitim senzibilitetom, uobličili su ga Đulio Milite, solista novosadskog baleta i Dominik Vajda, solista „Evropa baleta“. Vajdina kreacija izdvojila se po specifičnim scenskim kretnjama i autentičnoj glumačkoj razradi: grubog, oštrog i naprasitog čoveka niskog morala. S ličnim igračkim pečatom, svako u svom shvatanju uloge Jamadorija, zapaženi su nastupi Naojukija Acumija i Aleksandra Bečvardija, kao i veoma senzibilne kreacije lika služavke Suzuki u interpretacijama Lane Stojanović i Katarine Zec. Osim njih, publika će pamtiti nastupe novosadske solistkinje Katarine Kljajić i solistkinje „Evropa baleta“ Majare Visozo, koje su ulogu Kejt, u podjednakom plesnom kvalitetu, ali pre svega dramski, veoma sugestivno oživele, prikazavši psihološki profil savremene američke žene.
Za soliste i ansambl Baleta SNP-a, predstava Madam Baterflaj predstavlja vraćanje u aktivan umetnički život nakon igračke apstinencije u godini nepostojeće plesne sezone, zbog pandemije korona virusom. Doživeli su ponovni susret s publikom i preispitivanje sopstvenih snaga i kreativnog potencijala. Rad s prof. Peterom Brojerom na predstavi, kao i saradnja s njegovim timom, pružila im je neophodnu podršku i obogatila njihovo plesno iskustvo novim koreografskim zamislima i umetničkim idejama. Svi oni, i kao ansambl i kao solisti, verujem da su opravdali Brojerova očekivanja, ostvarivši koherentnu predstavu u kojoj su ispoljili maksimum svog kreativnog duha i zadovoljavajuću plesnu tehniku neoklasičnog stila, obogaćenu savremenim pokretom, kao i elementima džez baleta i mjuzikla.

Snežana Subić, jun 2021.

Podeli